Μέθοδος CLIL: Ενοποιημένη Εκμάθηση Περιεχομένου και Γλώσσας

Μέθοδος CLIL

Η μέθοδος CLIL (Content and Language Integrated Learning – Συνδυασμένη Εκμάθηση Επιστημονικού Αντικειμένου και Ξένης Γλώσσας) είναι μια εκπαιδευτική προσέγγιση που πρωταγωνιστεί στην Ευρώπη και αφορά στην εκμάθηση διαφόρων σχολικών θεμάτων ή θεματικών ενοτήτων μέσω κάποιας ξένης γλώσσας.

Ο στόχος της μεθόδου CLIL είναι διπλός: αφενός η απόκτηση γνώσεων στο συγκεκριμένο μάθημα, θέμα ή γνωσιολογικό πεδίο και αφετέρου η βελτίωση και οικειοποίηση μιας ξένης γλώσσας.

Το συγκεκριμένο είδος διδασκαλίας συχνά αναφέρεται και ως διδασκαλία διπλής εστίασης (dual-focused teaching).

Η πρωτοποριακή αυτή μέθοδος έχει οδηγήσει στην διαμόρφωση ενός εξειδικευμένου προγράμματος διδασκαλίας, η δομή του οποίου ορίζεται σε 4 βασικά σημεία:

Το περιεχόμενο (Content): Το γνωστικό αντικείμενο, χωρισμένο σε διδακτικές ενότητες, διδάσκεται στο μαθητή ενώ παράλληλα αποκτά νέες γνώσεις και δεξιότητες που τον βοηθούν να συλλάβει καλύτερα το περιεχόμενο του.

Επικοινωνία (Communication): Εκμάθηση της ξένης γλώσσας για να επιτευχθεί η κατανόηση του περιεχομένου και η ανάπτυξη επικοινωνιακών δεξιοτήτων της.

Γνώση (Cognition): Δημιουργία ερεθισμάτων με αποτέλεσμα την πυροδότηση της δημιουργικότητας, της αναλυτικής – κριτικής σκέψης και των συναισθηματικών δεξιοτήτων.

Πολιτισμός (Culture): Δημιουργία προσωπικής σχέσης με την πολυγλωσσική κουλτούρα, η οποία λειτουργεί ως ερέθισμα για την διεύρυνση των πεποιθήσεων, το ενδιαφέρον και την αποδοχή της διαφορετικότητας και της πολυπολιτισμικότητας.

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ CLIL

Τα οφέλη της μεθόδου CLIL είναι αδιαμφισβήτητα και παρατηρούνται σε πολλά και διαφορετικά πεδία.

Η γλωσσική, πολιτισμική, μαθησιακή και γνωσιολογική διάπλαση των μαθητών αναπτύσσεται με τόσο ακέραιο τρόπο που παρουσιάζουν ριζικές διαφορές στη σύλληψη και στην αντίληψη σε σχέση με μαθητές, στους οποίους δεν εφαρμόστηκε η συγκεκριμένη εκπαιδευτική μέθοδος.


Μέθοδος CLIL & γλωσσικός τομέας

Ο εκπαιδευτικός τομέας που βελτιώνεται εξαιρετικά είναι φυσικά ο γλωσσικός.

Οι έρευνες των Ruiz De Zarobe, Lasagabaster, Dobson et al., διαπίστωσαν ότι οι μαθητές των τάξεων CLIL σημείωσαν σημαντικά καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με τους μαθητές των μη-CLIL τάξεων:

•  στην παραγωγή του γραπτού και στην κατανόηση του προφορικού λόγου,

•  στη χρήση εξειδικευμένου λεξιλογίου και

•  στην αυξημένη επικοινωνιακή ικανότητα της ξένης γλώσσας

παρ’ όλες τις διαφορές εφαρμογής της μεθόδου από χώρα σε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επισημάνθηκε επίσης:

• αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των μαθητών στην τάξη,

• βελτίωση της ικανότητας έκφρασης όχι μόνο μονολεκτικά αλλά κυρίως περιφραστικά,

• αύξηση της δημιουργίας ομάδων εργασίας, συμμετοχής σε πειράματα, αλλά και διατύπωσης νέων ιδεών και απόψεων.


Μέθοδος CLIL & γνωσιολογικός τομέας

Εκτός, όμως, από τον γλωσσικό τομέα, παρατηρήθηκε πολύ σημαντική βελτίωση και στον γνωσιολογικό.

Το επίπεδο απόδοσης των μαθητών των τάξεων CLIL σε θέματα που αφορούσαν στο περιεχόμενο της μάθησης, όχι μόνο δεν ήταν αρνητικό, αλλά μπορούσαν να πετύχουν το ίδιο καλά ή και καλύτερα αποτελέσματα από τους μαθητές των τάξεων μη-CLIL.

Οι μαθητές ήταν σε θέση να ανταποκριθούν σε θέματα και ιδιαιτερότητες του περιεχομένου, χρησιμοποιώντας την ανάλυση και τη σύνθεση, καθώς και στρατηγικές σκέψεις που δηλώνουν κριτική ικανότητα.

Η μέθοδος CLIL, μέσω της καθοδηγούμενης ανακάλυψης της γνώσης, ενισχύει την γνωστική ανάπτυξη και τις ατομικές στρατηγικές μάθησης, καθιστώντας τη γλώσσα ως ένα από τα βασικά εργαλεία για τη μάθηση.

Οι ευκαιρίες μελέτης του αντικειμένου από διαφορετικές οπτικές γωνίες, η επεξεργασία πληροφοριών σε δυο διαφορετικά γλωσσικά συστήματα, η πρόσβαση σε περισσότερες πηγές μάθησης και οι ευκαιρίες μελέτης του αντικειμένου με ποικίλους τρόπους όπως με την μορφή projects, ομαδικών ερευνών, πειραμάτων δημιουργούν ιδανικές συνθήκες εκμάθησης και κατανόησης κάθε περιεχομένου.

Θετικό και πολύ σημαντικό αποτέλεσμα των τεχνικών αυτών εκμάθησης είναι η ανάπτυξη επικοινωνιακών δεξιοτήτων.

Το γεγονός αυτό αυξάνει την αντίληψη των παιδιών όχι μόνο για τη ξένη ή τη μητρική τους γλώσσα αλλά και για τον ίδιο τον μηχανισμό λειτουργίας των δύο αυτών γλωσσικών συστημάτων.

Η πρόσβαση που κερδίζουν στο βάθος των πραγμάτων τους δημιουργεί μία ακόμη πιο ουσιαστική αντίληψη για το ρόλο και τη χρήση των γλωσσών στον κόσμο.

Η επίγνωση της πολυγλωσσικότητας αλλά κυρίως η εμπειρία της σε τόσο μικρή ηλικία είναι ένα ανεκτίμητο εφόδιο για την μετέπειτα πορεία τους καθώς ανοίγει τον δρόμο για την αποδοχή κάθε τι διαφορετικού και τα προετοιμάζει για έναν κόσμο που κυριαρχεί η παγκοσμιοποίηση.

Η μέθοδος CLIL έχει να προσφέρει πολλά και από την μαθησιακή σκοπιά:

• Προκαλεί τον μαθητή να διερευνήσει και να δοκιμάσει κάθε δυνατό τρόπο σκέψης και εκμάθησης ώστε να δημιουργήσει το δικό του προσωπικό μηχανισμό,

• Ξυπνάει τα κίνητρα και το ενδιαφέρον του λόγω της διαφοροποιημένης και πρωτοποριακής μεθοδολογίας, την οποία ακολουθεί και

δημιουργεί έναν σκοπό στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και δεν μετατοπίζει χρονικά τη χρήση της γλώσσας και την ικανοποίηση που νιώθει ο μαθητής από την άμεση αξιοποίηση των γνώσεων του.

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PRO-CLIL

Το πρόγραμμα PRO-CLIL αποτελεί την πρώτη οργανωμένη εφαρμογή της μεθόδου στην Κύπρο και χρηματοδοτείται από την ΕΕ μέσω του προγράμματος Comenius 2.1.

Οι γενικοί στόχοι του προγράμματος είναι οι εξής:

α) Να ερευνηθούν οι αντιλήψεις και οι απόψεις των μαθητών, των δασκάλων, των γονέων, διευθυντών και επιθεωρητών έναντι του CLIL,

β) να επιτευχθεί γνωριμία του εκπαιδευτικού κόσμου και του ευρύτερου κοινού με την προσέγγιση CLIL και τα πιθανά οφέλη της για την εκπαίδευση,

γ) να ερευνηθούν διάφορα μοντέλα εφαρμογών του CLIL, να εντοπιστούν πιθανά προβλήματα στην εφαρμογή του CLIL και να εντοπιστούν τρόποι αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων,

δ) να εντοπιστούν καλές πρακτικές ως προς την εφαρμογή του CLIL,

ε) να αναπτυχθούν κατάλληλα υλικά διδασκαλίας και

στ) να ερευνηθεί η αποτελεσματικότητα της προσέγγισης.

Το πρόγραμμα εφαρμόζεται πιλοτικά σε 5 νηπιαγωγεία και 10 δημοτικά σχολεία σε αστικές και αγροτικές περιοχές.

ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΟΝΤΕΛΑ CLIL ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Στην Ευρώπη και σε άλλα μέρη του κόσμου υπάρχουν πολλά και διαφορετικά μοντέλα CLIL, τα οποία διαφοροποιούνται με βάση διάφορες παραμέτρους, όπως ο χρόνος ο οποίος αφιερώνεται στη διδασκαλία μέσω CLIL, η συχνότητα των μαθημάτων μέσω CLIL, το μέρος της διδακτέας ύλης ο οποίος παρουσιάζεται μέσω CLIL κ.λπ.

Τα 3 μοντέλα που εφαρμόζονται στο πιλοτικό πρόγραμμα PRO-CLIL είναι τα εξής:

Γλωσσικά ντους (CLIL showers): Το μοντέλο αυτό εφαρμόζει την προσέγγιση CLIL σε μικρά χρονικά διαστήματα όπως 20-30 λεπτά, 2 ή 3 φορές τη βδομάδα. Κατά τη διάρκεια των γλωσσικών «ντους» τα παιδιά συνεχίζουν να ασχολούνται με τη θεματική ενότητα της βδομάδας (π.χ. φρούτα, βιβλία, εποχές) αλλά ασχολούνται με δραστηριότητες στη ξένη γλώσσα όπως τραγούδια, παιχνίδια, ιστορίες, χειροτεχνίες, κ.λπ.

CLIL σε συγκεκριμένες ενότητες κάποιου σχολικού μαθήματος (modular model): Αυτό το μοντέλο εφαρμόζει τη προσέγγιση CLIL μέσα από τη διδασκαλία επιλεγμένων ενοτήτων ενός συγκεκριμένου σχολικού μαθήματος. Μπορεί για παράδειγμα μέσα στα πλαίσια της Επιστήμης ή της Φυσικής Αγωγής να επιλεχθούν κάποιες ενότητες οι οποίες προσφέρονται και να διδαχθούν μέσω της ξένης γλώσσας.

CLIL μέσω συγκεκριμένων σχολικών μαθημάτων: Αυτό το μοντέλο επιλέγει συγκεκριμένα σχολικά μαθήματα (π.χ. Επιστήμη, Σχεδιασμό και Τεχνολογία), τα οποία διδάσκονται καθ’όλη τη διάρκεια της χρονιάς μέσω της ξένης γλώσσας.

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ CLIL


Εκπαιδευτικοί & μαθητές

Οι απαιτήσεις της προετοιμασίας του μαθήματος και της εύρεσης υλικού είναι αυξημένες σε σχέση με τον προγενέστερο τύπο διδασκαλίας.

Παρ’ όλα αυτά, οι εκπαιδευτικοί βρίσκουν την εμπλοκή τους σε αυτήν τη διαδικασία θετική γιατί βλέπουν αποτελέσματα από την εφαρμογή της προσέγγισης. Μετά από την πρώτη εισαγωγική περίοδο, παρατήρησαν ότι οι μαθητές τους κατανοούν με ευκολία τα μαθήματα και ότι μπορούν να ανταποκρίνονται σε αυτά πιο εύκολα.

Επίσης, ενώ στα αρχικά στάδια πολλά παιδιά είχαν αναπτύξει ικανότητες κατανόησης, μετά προχώρησαν και σε ανάπτυξη παραγωγής λόγου.

Παρατήρησαν, ακόμη, ότι οι στόχοι για το συγκεκριμένο μάθημα το οποίο διδάσκουν μέσω CLIL επιτυγχάνονται από τα παιδιά.

Το πιο σημαντικό, όμως, γεγονός που αξίζει να αναφέρουμε, είναι η αγάπη και ο ενθουσιασμός που δείχνουν τα παιδιά για τα μαθήματα μέσω της CLIL καθώς και το αυξημένο ενδιαφέρον για την εκμάθηση ξένων γλωσσών.

Τέλος, τα μαθήματα που γίνονται μέσω CLIL έχουν γίνει εύκολα αποδεκτά από τους μαθητές, οι οποίοι τα αντιμετωπίζουν σαν ένα συνηθισμένο μέρος του σχολικού προγράμματος.

Όλοι σχεδόν οι εκπαιδευτικοί που συμμετέχουν δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν την εφαρμογή του προγράμματος και την επόμενη χρονιά.

Όλοι επιδεικνύουν μεγάλο ενδιαφέρον και επιθυμία για επέκταση και θεσμοποίηση της εφαρμογής του CLIL.


Γονείς

Ενδιαφέρον και ενθουσιασμός φαίνεται να υπάρχει και από την πλευρά των γονιών.

Στην αρχή του προγράμματος κάποιοι είχαν ανησυχίες, τις οποίες εκφράσανε στους συντονιστές του προγράμματος και τους εκπαιδευτικούς.

Σύντομα, όμως, καθησυχάστηκαν.

Η προσέγγιση CLIL φαίνεται να γίνεται αποδεκτή από τους γονείς, οι οποίοι και ζητούν τη συνέχιση της εφαρμογής του προγράμματος.


Εκπαιδευτικοί Λειτουργοί

Όσοι εκπαιδευτικοί λειτουργοί ρωτήθηκαν για τις απόψεις τους μέχρι τώρα, ανέφεραν την ικανοποίησή τους σχετικά με την πρόοδο του προγράμματος και συζητούν τρόπους συνέχισης του προγράμματος.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ CLIL

Είναι αναμενόμενο κάθε τι καινοτόμο που δημιουργεί νέες συνθήκες και νέα αποτελέσματα να πάσχει από ορισμένες αχαρτογράφητες περιοχές.

Τα ερωτήματα που προκύπτουν στην περίπτωση του CLIL αφορούν κυρίως στους μαθητές και στους εκπαιδευτικούς.


Οι μαθητές πρέπει να βρίσκονται σε μια συγκεκριμένη ηλικία;

Η κατάλληλη ηλικία εξαρτάται από το συγκεκριμένο άτομο. Πολλοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο όπως η επαφή με την ξένη γλώσσα, η ύπαρξη κατάλληλου υλικού, η συμβολή των γονέων κ.λ.π.

Με βάση τα σημερινά δεδομένα, η πρώιμη εισαγωγή της προσέγγισης ακόμη και με χαμηλή έκθεση στη ξένη γλώσσα θεωρείται πλεονεκτική, εφόσον βέβαια αυτή η έκθεση αυτή γίνεται με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία των παιδιών.


Η μέθοδος CLIL δημιουργεί προβλήματα στην ανάπτυξη της μητρικής γλώσσας;

Τα πορίσματα από την μέχρι τώρα έρευνα πιστοποιούν ότι δεν απειλείται η ανάπτυξη της μητρικής γλώσσας ιδιαίτερα σε περιπτώσεις χαμηλής και μέτριας έκθεσης στην ξένη γλώσσα.

Επιπλέον, μια συγκεκριμένη μελέτη υποστηρίζει ότι μετά από μερικά χρόνια διδασκαλίας μέσω της CLIL παρατηρείται βελτίωση και της μητρικής γλώσσας.


Πώς θα κρίνεται κατάλληλος ένας εκπαιδευτικός για την διδασκαλία και την εφαρμογή της μεθόδου;

Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να διαθέτει επαρκή γνώση της ξένης γλώσσας ούτως ώστε να παράγει λόγο, ο οποίος να είναι φυσικός και κατανοητός προς τους μαθητές.

Επίσης θα ήταν καλό να διαθέτει τις απαραίτητες γλωσσολογικές γνώσεις ούτως ώστε να κατανοεί και να μπορεί να εκμεταλλευτεί από διδακτικής σκοπιάς τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα στις δύο γλώσσες και τη διαφορά ανάμεσα στην κατάκτηση και εκμάθηση μιας γλώσσας.

Επιπλέον, πρέπει να διαθέτει την ικανότητα να χρησιμοποιεί μεθόδους επικοινωνίας και διεπίδρασης, οι οποίες να διευκολύνουν την κατανόηση νοημάτων και λέξεων.

Εξίσου σημαντική είναι και η ικανότητα να επιστρατεύει μεθοδολογίες, οι οποίες ενισχύουν τη χρήση γλώσσας η οποία στοχεύει στην μετάδοση μηνυμάτων. Αυτές οι μεθοδολογίες παρέχουν στους μαθητές ευκαιρίες επικοινωνίας μέσω της χρήσης εμπλουτισμένων στρατηγικών επικοινωνίας.

Ο εκπαιδευτικός πρέπει, επίσης, να διαθέτει στρατηγικές ανατροφοδότησης λαθών και πρότυπης γλωσσικής παραγωγής καθώς επίσης και την ικανότητα να εργάζεται με μαθητές διαφορετικών γλωσσικών ικανοτήτων.

Είναι, επίσης, πολύ σημαντικό ο εκπαιδευτικός να εντοπίζει και να χρησιμοποιεί δραστηριότητες διπλής εστίασης, οι οποίες στοχεύουν ταυτόχρονα στην εκμάθηση της γλώσσας και του περιεχομένου του μαθήματος.

Για αυτό το λόγο είναι σημαντικό να έχει την ικανότητα να επιλέγει, να προσαρμόζει και να χρησιμοποιεί αποτελεσματικά το διδακτικό υλικό, συμπεριλαμβανομένου και του υλικού πάνω σε ένα θέμα το οποίο να προέρχεται από διάφορα μέσα (ακουστικό και οπτικό υλικό, υλικό από το διαδίκτυο, κ.λπ.), το οποίο μπορεί να χρησιμοποιεί σε ένα ενσωματωμένο πλαίσιο.

Είναι σημαντικό, επίσης, ο δάσκαλος να μπορεί να ακολουθεί μια διαθεματική προσέγγιση, δηλαδή να εντοπίζει νοητικές σχέσεις ανάμεσα στα διάφορα θέματα με σκοπό να κάνει το μάθημα πιο ολοκληρωμένο, σχετικό, εύκολο και αποτελεσματικό.

Τέλος, ενόσω ένας μαθησιακός κύκλος ολοκληρώνεται και ανατροφοδοτείται μέσω της μέτρησης και της αξιολόγησης, ο δάσκαλος πρέπει να κατέχει γνώσεις εκπόνησης και εφαρμογής εργαλείων μέτρησης και αξιολόγησης τα οποία να συνάδουν με και να συμπληρώνουν τη φιλοσοφία του CLIL.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ CLIL

Παρά τις αναγνωρισμένες ευεργετικές της ιδιότητες και την εφαρμογή της σε πολλά ευρωπαϊκά και εκπαιδευτικά συστήματα, η διδακτική προσέγγιση CLIL είναι μάλλον άγνωστη στο ελληνικό σχολείο.

Η πειραματική διδασκαλία της μεθόδου που πραγματοποιήθηκε σε ένα επαρχιακό γυμνάσιο της Λάρισας έδειξε ότι τα μαθησιακά αποτελέσματα που προέκυψαν κάθε άλλο παρά αδιάφορη θα πρέπει να αφήνουν την εκπαιδευτική κοινότητα.

Η μέθοδος CLIL θεωρείται μια διαδεδομένη πρακτική στα εκπαιδευτικά συστήματα της Ευρώπης, από την Φινλανδία έως την Ιταλία και από την Βουλγαρία έως την Ισπανία.

Οι περισσότερες χώρες είτε την έχουν υιοθετήσει πλήρως είτε την έχουν εφαρμόσει πιλοτικά.

Είναι χρέος της ελληνικής εκπαίδευσης να οδηγηθεί σε μακροπρόθεσμες και σύγχρονες μεταρρυθμίσεις και να μετατρέψει τη μέθοδο CLIL σε αναπόσπαστο μέρος του εκπαιδευτικού της προγράμματος.

Εμείς από τη μεριά μας, εδώ στο πρότυπο κέντρο ξένων γλωσσών και σχολικής μελέτης, χρσιμοποιούμε τη μέθοδο CLIL με καταπληκτικά αποτελέσματα.

Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για αυτή δεν έχετε παρά να έρθετε σε επικοινωνία μαζί μας.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on print
Print
ΜΑΡΙΑ ΔΙΑΒΑΤΗ - Πρότυπο Κέντρο Ξένων Γλωσσών, Κορωπί
ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΕΤΕ ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΜΑΣ;
ΚΛΗΣΗ
ΧΑΡΤΗΣ